CAP-SHARE – Blogiǩeeʹrjtõõzz – Puõllâž oummu Tâʹvvlääʹddest
Pauli Taulavuori da Aaron Yliniemi keynote-mainstemvuârr
Puõllâž oummu Tâʹvvlääʹddest
Meeʹst lij kuärgg da cistt čõõđted haʹŋǩǩõõzz Arctic Spirit konfereeʹns paneeʹlest čuäʹjtum keynote -mainstemvuârr. Konfereʹnss õʹnne ǩiđđmannust 2025 Ruäʹvnjaarǥâst da tõn äššan leäi Aarktlaž staanvuõtt. mainstemvuârr leäi pieʹǩǩ CAP-SHARE -haʹŋǩǩõõzz paneeʹl nõõmin Building Future Security Together: Transdisciplinary and Intergenerational Capacity Sharing for Community Development in the Arctic.
Särnnamvuâr alggveärlaž ǩiõll leäi eŋglõsǩiõll da lij jåårǥlõttum lääddas, tâʹvvsäämas, aanarsäämas da nuõrttsäämas.
Keynote -mainstemvuârr: Puõllâž oummu Tâʹvvlääʹddest
Pauli Taulavuori da Aaron Yliniemi
Muonio lookkjiškooul, Lääʹddjânnam
Pueʹr Arctic Spirit -konfereeʹns vuässõõtti da jäʹrjsteei:
Muäna leäʹp Aaron Yliniemi da Pauli Taulavuori Muonio-siidâst. Leäʹp tääiʹben mainstem diõtt, mâiʹd aarktlaž vuuʹd staanvuõtt miârkkâd miʹjjid nuõrid. Haaʹleep mainsted še väʹǯǯlõõžžin da vueiʹtlvažvuõđin, mâiʹd teivvap pirrõõzzâst. Muonio lij hääʹrves päiʹǩǩ, mõõn vuäitt juʹrdded juʹn tääiʹben tälvva jeäʹlsteei “piŋŋviinin”. Täk jeäʹla piŋŋviin, koid smiõttveʹted miõlsted, ǥu motorǩeâlkk-kähttnid, soouskeäʹpprid da paakkâs käʹmmid kaarõõttâm pääiklaž nuõrid, kook liâ mâʹte piŋŋviin kõõlmâs puõllšest. Ǩeässa teâvõõttmõš vaajtââvv nuuʹbbnallšem Muonio siid šõʹŋŋe suåppi kõlbbkeäʹpprid, meäʹccreissjempuusid da reznkovvkäʹmmid.
Kõrr tääʹlv seuʹrrai tâʹvvjânnam pueʹrmõs podd: ǩiđđ. Luâtt kåccai mäʹtt määʹttest da peiʹvv päštt čuõvvânji. Alggǩiiđâst vuäitt joba ävvõõvvâd, da måttmešt jåʹttlânji mottjeei šõõŋ vueiʹtte raajjâd čuõkkuid jiõŋŋân, mâʹst puäʹtte väʹǯǯlõõžž tanccâmkååʹlzin jååʹttjid da auttšeeʹǩǩid. Leäm njââlʼjam jiõŋŋ âʹlnn tanccâmkååʹlzin täʹlvvkååʹlzin huõlǩâni. Ǩeʹhssen ij leämmaš pâi joorrmõš, ǥu tõt, što kaʹsttem puk veeʹzz jiõŋŋčääʹʒʒest! Jiõm tõn diõtt vaajteʹči Lappi luâđ ni mââʹđen. Aarktlaž vuuʹd ålgganjååʹttem vueiʹtlvažvuõđ lij ååskteʹmes: vueiʹttep väʹʒʒed muõttkäʹmmivuiʹm kuuskõõzzi vueʹlnn leʹbe kuärŋŋad tuõddâr ool ǩiđđpeeiʹv pašttjest.
Jieʹllem tâʹvvjânnmest lij määŋgnalla kõõrâs. Čuõšk vueiʹtte ââʹnned kååccmen tueʹlesiinn räjja, ǥu tõid kåitt karbbâd ǩieʹzz iinnteʹmes iinnâst. Tälvva kaarõõttâp pukid jiijjan vuäʹmstem räänaid da jåårǥlâʹttep pakkeemneävvaid tiiudâs viõʹǩǩe. Puõlâš vaaldaš jieʹllem šuurmõs vueʹzz eeʹjjest – joba kuuʹǩǩab ääiʹj ǥu täʹlvvpeeiʹvi seuʹŋŋedvuõtt. Täʹlvv poʹdde valmštõõllâm lââʹssen jååʹttep tanccâmkååʹlzin leʹbe väʹʒʒep täujja škoouʹle. Põõrtid paakkeem diõtt taarbaš tollsõõʹjid liâdggpaakkeem paʹldde, ǥu liâdgg ij õhttu riʹttai. Leekkas Lääʹddjânnmest liâ jiânnai muõr.
Staanvuõđ tåbdd meeʹst ååʹblǩââvv arggjieʹllem åålǥpeällsaž jõnn noorõõttmõõžžin – mâʹt-a geopoliittlaž kõõččmõõžži – vuâđast. Mõõnni eeʹjji konfliktt Ukrainast da Âʹldd-Nuõrttjest liâ vuäǯǯam miʹjjid lookkâd jeäʹnab ođđsid, de vuäǯǯap juätkkjeeʹjen ođđ teâđ Ruõššjânnam tååimain leʹbe jeeʹres maaiʹlmveeidasvuõđlaž rääuhteʹmesvuõđâst. Tät ij samai põõlat miʹjjid, leša vuäǯǯ miʹjjid kuuitâǥ smiõttâd, mäʹhtt täk konfliikt vueiʹtte vaikkted miʹjjid da mäʹhtt tõk ouddne. Natooʹje kuullmõš lij lââʹzztam staanvuõđ tååbd; leäʹp še piâzzam seuʹrrjed čåårast aarktlaž vuuʹd sääldathaʹrjjtõõzzid. Ââʹnnep še Nato da peälštemsueʹrjj vueiʹtlvõʹžžen puõʹtti tuâjjuvddjen. Kõõrâs globaal konfliiktin huõlǩâni åskkap aarktlaž voudda da haaʹleep tõn põõššânji staanjõssân.
Vueʹjj tääʹzzest staanvuõtt lij aarktlaž õhttõʹsse kuulli oummi ǩiõđâst. Lij õõmâs vueiʹnned, mäʹhtt puk toʹbdde kueiʹmeez de jueʹǩǩe teâđaid da tääidaid. Škooulin ravvõs õʹhttekuullâmtåbdd vuâđđââvv tobddâmvuõđâst da hiâlpad õhttsažtuâj. Maatkčemsueʹrǧǧ lij tääiʹben jõnn tuâjjuvddi: puõccu liâ ânnʼjõž ääiʹjest jeäʹnab maatkčemvueiʹnelm ǥu poorrâm diõtt. Lij samai vääžnai juäʹtǩǩed maatkčemsueʹrj õõudâsviikkmõõžž, leša ij kuuitâǥ tõn meäʹrest, što tõt hueʹnad luâđ leʹbe jeättad pääiklaž jeälsteeʹji rääuh.
Nuõrrooumžen mij haaʹleep aarktlaž vuuʹd põõššâd jieʹllemviõkksan da pottsânji, nuʹtt jiijjân ǥu še puõʹtti puõlvvõõǥǥi väʹrdd. Mättʼtõõttâm- da tuâjjvuäǯǯam vueiʹtlvažvuõđ tääiʹben liâ samai vääžnai, Tâʹvvjânnam vuäitt taʹrjjeed ravvõs vuâđ jieʹllma. Jäämkõõskin huõlǩâni meeʹst liâ vueiʹtlvažvuõđ, koi diõtt vueiʹttep leeʹd õhttvuõđâst järrsivuiʹm.
Aarktlaž vuuʹd staanvuõtt miârkkâd miʹjjid kõõlmâsvuõđ skoonnmõõžž, maaiʹlmveeidasvuõđ noorõõttmõõžži smiõttmõõžž kuuskõõzzi vueʹlnn da õhttsââllažvuõđ kâddmõõžž. Åskkap, što vueiʹttep ââʹnned tän hääʹrves pääiʹǩ staanjõssân doomân. Späʹsseb! Raajjâp tâʹvvjânnmest veâl oouʹdab ravvsab da staanʼjab!
