Pauli Taulavuori ja Aaron Yliniemi váldosáhkavuorru

Buollaša gánddat Lappis

Mis lea illu ja gudni almmustahttit min fitnu Arctic Spirit -konferánssa panelas ovdanbukton váldosáhkavuoru. Konferánsa dollojuvvui miessemánus 2025 Roavvenjárggas ja dan fáddán lei Árktalaš dorvvolašvuohta. Sáhkavuorru lei oassi CAP-SHARE-fitnu panelas, man namma lei Building Future Security Together: Transdisciplinary and Intergenerational Capacity Sharing for Community Development in the Arctic.

Sáhkavuoru álgogiella lei eaŋgalasgiella ja dat lea jorgaluvvon suoma-, davvisáme-, anáraš- ja nuortalašgillii.

Váldosáhkavuorru: Buollaša gánddat Lappis


Pauli Taulavuori ja Aaron Yliniemi
Muoná logahat, Suopma

Buorit Arctic Spirit –konferánssa oassálastit ja lágideaddjit:

Moai letne Aaron Yliniemi ja Pauli Taulavuori Muonás eret. Moai letne dáppe muitalan dihtii, maid árktalaš guovllu dorvvolašvuohta mearkkaša midjiide nuoraide. Mii háliidit maid hállat hástalusain ja vejolašvuođain, maid mii deaivat birrasisttámet. Muoná lea áidnalunddot báiki, man sáhttá fuomášit juo “pingviinnain”, mat ásset dáppe dálvet. Dát eai leat dakkár pingviinnat, maid jáhkkimis govahallabehtet iežadet mielain, muhto baicca báikkálaš nuorat, geat leat gárvodan mohtorgielkájáhkaide, guolgagahpiriidda ja liegga skuovaide, ja sii sulastahttet pingviinnaid buollašis. Geasset stiila nuppástuvvá Muoná-gillái mihtilmas fárdii, dahjege snuibagahpiriidda, vánddardanbuvssaide ja gummestevveliidda.

Garra dálvvi maŋŋá boahtá davviguovllu fiidnásamos áigi: giđđa. Luondu moriha vehážiid mielde ja beaivi báitá girradit. Álgogiđđat sáhttá juoba suddot, ja goas nu johtilit nuppástuvvi diliid geažil geainnut jikŋot, mii fas dagaha čuolmmaid sihkkelastiide ja sidjiide, geat vudjet biillaiguin. Lean njaláhastán jieŋa alde, vaikke mus ledje sihkkelis biikarieggát. Vearrámus ii lean gopmánit, muhto baicca dat, ahte njarten dego sáhpán! In goittotge molssoše Lappi luonddu masage. Árktalaš guovllu lihkadanvejolašvuođat olgun leat jáhkkemeahttumat: mii sáhttit vázzit muohtagápmagiiguin guovssahasaid vuolde dahje goargŋut duottaralážii giđđabeaivvádahkan.

Eallin davvin lea máŋgga láhkai garas. Čuoikkaid dihtii it vealttakeahttá bálle oađđit easka go maŋŋit, go fikkat jáget čuoikkaid geasi ijahis ijas. Dálvet mii giessasit buot tehppeniidda, maid mii oamastit ja muddet liggenrusttegiid nu liekkasin go vejolaš. Buolaš hálddaša min eallima stuorámus oasi jagis – juoba guhkit áiggi go dálvebeivviid sevnnjodat. Mii ráhkkanit dálvái, man lassin mii sihkkelastit dahje vázzit dávjá skuvlii. Ruovttuin dárbbašuvvojit dollasajit elefápmoliggema lassin, daningo elefápmu ii okto reahkká. Lihkus Suomas leat valjis muorat.

Min dorvvolašvuođadovdu hápmašuvvá min árgaeallima olggobeale stuorra dáhpáhusaid – dego geopolitihkalaš gažaldagaid vuođul. Vássán jagiid konflivttat Ukrainas ja Gaska-oarjin leat dagahan, ahte mii leat lohkagoahtán eanet ođđasiid, ja oažžut oppa áigge ođđa dieđuid Ruošša doaimmain dahje eará máilmmiviidosaš gealdduin. Dát ii njuolga baldde min, muhto dat bidjá min smiehttat, mot dát konflivttat sáhttet váikkuhit midjiide ja mot dat ovdánit. Go searvvaimet Natoi, de dat lea čielgasit lasihan dorvvolašvuođadovddu: mii leat juoba beassan čuovvut bálddas árktalaš guovllu soalddáthárjehusaid. Mii jáhkkit, ahte Nato ja bealuštansuorgi leat vejolaš bargoaddit. Duođalaš máilmmiviidosaš konflivttain fuolakeahttá mii jáhkkit árktalaš guvlui ja háliidit dan bissut dorvvus.

Praktihka dásis dorvvolašvuohta lea árktalaš servošii gullevaš olbmuid hálddus. Lea imašlaš oaidnit, mot buohkat dovdet nuppiideaset ja juogadit dieđuid ja dáidduid. Min nana oktasaš oktavuođadovdu skuvllas vuođđuduvvá dása, ahte buohkat dovdet nuppiideaset ja dat álkidahttá ovttasbarggu. Turismasuorgi addá dáppe olu barggu: bohccot leat dán áigge eanet turismaoainnaldat go biebmogáldu. Lea hui dehálaš joatkit turismasuorggi ovddideami, muhto ii goittotge nu olu, ahte dat vahágahttá luonddu dahje heađušta báikkálaš ássiid ráfi.

Nuorra olmmožin mii háliidit árktalaš guovllu seailut eallinfámolažžan ja ráinnasin ja maiddái min iežamet ja boahttevaš sohkabuolvvaid várás. Studeren- ja bargguoažžunvejolašvuođat dáppe leat hui dehálaččat. Davviguovlu sáhttá fállat nana vuođu eallimii. Guhkes mátkkiin beroškeahttá mis leat vejolašvuođat, maid dihtii mii sáhttit leat oktavuođas earáiguin.

Árktalaš guovllu dorvvolašvuohta mearkkaša midjiide galbmasa vuoitima, máilmmiviidosaš dáhpáhusaid suokkardallama guovssahasaid vuolde ja searvvušlašvuođa gáhttema. Mii jáhkkit, ahte sáhttit doallat dán áidnalunddot báikki dorvvolaš ruoktun. Giitu! Dahkkot davviguovllus ain nannosabbo ja dorvvolabbo!

Pauli Taulavuori ja Aaron Yliniemi